कट्टु मास्टरदेखि शिक्षामन्त्रीसम्म: डा. महावीर पुनको प्रेरणादायी जीवन यात्रा

सविना

नेपालको शिक्षा, प्रविधि र सामाजिक परिवर्तनको क्षेत्रमा महत्वपूर्ण योगदान दिएका व्यक्तित्व हुन् Mahabir Pun। एक समय चितवनको विद्यालयमा विज्ञान शिक्षकका रूपमा कार्यरत उनी आज नेपालको शिक्षामन्त्री बनेका छन्। उनको जीवन संघर्ष, साहस र समर्पणको अनुपम उदाहरण मानिन्छ।

SLC परीक्षाको घटनाबाट चर्चामा

वि.सं. २०४३ सालतिर देशभरि SLC परीक्षा सञ्चालन भइरहेको बेला चितवनको एउटा विद्यालयमा अप्रत्याशित घटना भयो। परीक्षा निरीक्षणका क्रममा त्यहाँका प्रमुख जिल्ला अधिकारी (CDO) विद्यालयमा आएर शिक्षकहरूलाई विद्यार्थीको अगाडि नै गाली र धम्की दिन थाले। पञ्चायतकालको कठोर प्रशासनिक संस्कृतिमा अधिकारीहरूलाई प्रतिवाद गर्नु सामान्य कुरा थिएन।

तर त्यही विद्यालयका ३२ वर्षीय विज्ञान शिक्षक, ‘कट्टु मास्टर’ भनेर चिनिने महावीर पुनले यो व्यवहार सहन सकेनन्। उनले सीडीओलाई प्रतिवाद गर्दै भने,
“विद्यार्थीहरूको अगाडि शिक्षकहरूलाई किन चिच्याइरहनु भएको छ? गल्ती भए आधिकारिक कारबाही गर्नुहोस्।”

उनको यो साहसिक प्रतिक्रियाले तत्काल तनाव सिर्जना भयो। केही महिनापछि सीडीओले उनलाई पक्राउ गराएर सात दिनसम्म प्रहरी हिरासतमा राखिएको घटना पनि चर्चित बन्यो। रिहा भएपछि पुनले प्रशासनको अन्यायको विरोध गर्दै आफ्नो सरकारी शिक्षक पदबाट राजीनामा दिए।

दुर्गम गाउँबाट सुरु भएको यात्रा

Mahabir Pun को जन्म वि.सं. २०११ सालमा म्याग्दी जिल्लाको दुर्गम गाउँ नाङ्गीमा भएको थियो। उनका बुबा कृष्ण पुन ब्रिटिश गोर्खा सैनिक थिए भने आमा पुर्वी पुन। परिवार आर्थिक रूपमा सामान्य थियो र गाउँमा शिक्षा पनि निकै सीमित थियो।

त्यसबेला गाउँमा विद्यालय नै थिएन। पछि केही अवकाशप्राप्त गोर्खा सैनिकहरूले युवाहरूलाई सेनामा भर्ती हुन योग्य बनाउन कक्षा ५ सम्मको सामुदायिक विद्यालय खोले। त्यही विद्यालयमा पुनले प्रारम्भिक शिक्षा लिए।

किताब, कापी, कलमजस्ता सामग्री नभएको अवस्थामा उनले ढुङ्गा र कोइलाको टुक्राले काठको फल्याकमा लेखेर पढाइ सुरु गरेका थिए। कक्षा ७ पुग्दा उनले पहिलोपटक “नेपाल दिग्दर्शन इतिहास” नामक पुस्तक पढ्ने अवसर पाएका थिए।

शिक्षा र प्रविधिमा योगदान

पछि उनले उच्च शिक्षा हासिल गर्दै विज्ञान र प्रविधिको क्षेत्रमा अध्ययन गरे। ग्रामीण क्षेत्रमा इन्टरनेट र प्रविधि पहुँच पुर्‍याउने अभियानमार्फत उनले नेपाललाई विश्वमै चिनाए। दुर्गम गाउँमा इन्टरनेट पुर्‍याउने पहलका कारण उनलाई अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा पनि सम्मानित गरिएको थियो।

दीर्घ समय सामाजिक काममा सक्रिय रहेका पुन पछिल्ला वर्षहरूमा राष्ट्रिय राजनीतिमा पनि सक्रिय बने। स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन जितेपछि उनले शिक्षा सुधार र प्रविधि विकासलाई प्राथमिकता दिने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्। अहिले उनी नेपालको शिक्षामन्त्रीको जिम्मेवारी सम्हालिरहेका छन्।

कट्टु मास्टरका रूपमा अन्यायको विरोध गर्ने साहस देखाएका Mahabir Pun आज नीति निर्माण गर्ने स्थानमा पुगेका छन्। ग्रामीण शिक्षा, प्रविधि विस्तार र युवालाई अवसर प्रदान गर्ने विषयमा उनले कस्तो परिवर्तन ल्याउँछन् भन्ने कुरा अबको समयले देखाउनेछ।

उनको जीवन कथा नेपालका हजारौं युवाका लागि प्रेरणा बनेको छ—दुर्गम गाउँबाट सुरु भएको संघर्षले पनि देशको नेतृत्व तहसम्म पुग्न सकिन्छ भन्ने सन्देश उनले दिएका छन्।